├Üdr┼żba elektroin┼ítal├ície: nezabudnite otestova┼ą pr├║dov├ę chr├íni─Źe, pri hlin├şku zase podo┼ąahova┼ą svorky

house-fire-1307335_1280

Elektroin┼ítal├ícia s├şce nie je ako dom├íce zviera, o ktor├ę sa mus├şte stara┼ą ka┼żd├Ż de┼ł, no nejak├║ starostlivos┼ą od v├ís predsa len vy┼żaduje. Porad├şme v├ím, na ─Źo by ste v r├ímci jej pravidelnej ├║dr┼żby nemali zabudn├║┼ą.

Ach, zase to upozornenie

Neradi sa opakujeme, ale mus├şme:

Zasahova┼ą do elektroin┼ítal├ície ÔÇô napr. rozobera┼ą vyp├şna─Źe, z├ísuvky, zap├íja┼ą, odp├íja┼ą, prep├íja┼ą vymie┼ła┼ąÔÇŽ to v┼íetko m├┤┼żu robi┼ą iba kvalifikovan├ş elektrik├íri. Nechajte to na nich, inak v├ím hroz├ş ├║raz alebo po┼żiar. 

Zodpovednos┼ą za pou┼żitie inform├íci├ş z tohto ─Źl├ínku nenesieme. Za pochopenie ─Ćakujeme. 

Ako ─Źisti┼ą z├ísuvky a vyp├şna─Źe, aby v├ís ÔÇ×nekoploÔÇť

Nebojte sa, ─Źistenie nie je povinn├ę. Predpoklad├íme v┼íak, ┼że doma nechcete ma┼ą ÔÇ×bordelÔÇť a vyp├şna─Źe, z├ísuvky ─Źi svietidl├í sem-tam prebehnete vlhkou handrou. 

Sk├┤r, ne┼ż sa do toho pust├şte, vypnite isti─Ź pr├şslu┼ín├ęho sveteln├ęho, z├ísuvkov├ęho ─Źi in├ęho okruhu. ├üno, aj v pr├şpade vyp├şna─Źov a svietidiel, nie iba v pr├şpade z├ísuviek. 

V├Ą─Ź┼íina vyp├şna─Źov m├í toti┼ż krytie iba IP20. Pre─Źo iba? 

Lebo v praxi to znamen├í, ┼że nemaj├║ ┼żiadnu odolnos┼ą vo─Źi vlhkosti ÔÇô rovnako ako z├ísuvky bez vie─Źka, ktor├ę maj├║ vo─żne pr├şstupn├ę zdierky. V├Żnimkou s├║ iba (niektor├ę) vyp├şna─Źe v k├║pe─żni s kryt├şm IP44 odoln├ę vo─Źi striekaj├║cej vode. B├Żvaj├║ ozna─Źen├ę skratkou IP44 alebo symbolom kvapky. 

Tak┼że pekne vypnite isti─Ź pr├şslu┼ín├ęho okruhu a uistite sa, ┼że obvod je bez nap├Ątia:

  • v pr├şpade z├ísuviek m├┤┼żete pou┼żi┼ą sk├║┼ía─Źku ÔÇô ak ju nem├íte, pripojte nejak├Ż spotrebi─Ź a sk├║ste ho zapn├║┼ą,
  • v pr├şpade osvetlenia sk├║ste zapn├║┼ą svietidlo vyp├şna─Źom. 

Neprehliadnite

Z├ísuvkov├Żch a sveteln├Żch obvodov m├┤┼że by┼ą v dome i byte viac. Ak vypnete jeden, nemusia by┼ą bez nap├Ątia v┼íetky vyp├şna─Źe, z├ísuvky a svietidl├í. V niektor├Żch bytoch a domoch m├┤┼żu by┼ą z├ísuvkov├ę a sveteln├ę obvody dokonca spojen├ę a ovl├ídan├ę 1 isti─Źom. Pred ─Źisten├şm si najprv pod─ża uveden├ęho n├ívody otestujte, ─Źi s├║ tie konkr├ętne bez nap├Ątia.

Pr├şpravu by sme mali, m├┤┼żeme ─Źisti┼ą. 

Ide├ílna na ─Źistenie je such├í utierka, niekedy to v┼íak nejde, tak┼że ju m├┤┼żete mierne navlh─Źi┼ą. Naozaj iba mierne. Nezab├║dajte, ┼że voda je vodiv├í, no voda so sapon├ítom n├ísobne vodivej┼íia. Preto s vlhkos┼ąou opatrne. 

Ak ste museli pou┼żi┼ą ─Źo i len kvapku vody, nechajte vyp├şna─Źe, z├ísuvky a svietidl├í pred zapnut├şm isti─Źa vyschn├║┼ą.

Ke─Ć hlin├şkov├ę k├íble robia ÔÇ×trableÔÇť

V star├Żch elektroin┼ítal├íci├ích s hlin├şkov├Żmi k├íblami mus├şte pravidelne kontrolova┼ą a do┼ąahova┼ą uvo─żnen├ę svorky. Pre─Źo? 

Rozpovieme v├ím to na kr├ítkom pr├şbehu:

Hlavnou v├Żhodou hlin├şka je, ┼że je lacnej┼í├ş ako me─Ć. A tak sa v jednej malej krajine v strede Eur├│py dalo p├ír m├║drych hl├ív dohromady. Napadlo im, ┼że by hlin├şk nemuseli pou┼ż├şva┼ą iba na pr├şpojky, zemn├ę a vzdu┼ín├ę vedenia, kde maj├║ vodi─Źe ve─żk├ę prierezy.

 

Pod─ża nich boli hlin├şkov├ę k├íble ide├ílne aj na elektroin┼ítal├ície z├ísuvkov├Żch a sveteln├Żch okruhov. Teda tam, kde sa pou┼ż├şvaj├║ mal├ę prierezy vodi─Źov. 

 

V├Żsledok o p├ír rokov? Iskriace svorky v z├ísuvk├ích, vyp├şna─Źoch, krabiciach, svietidl├ích a rozvodn├Żch skrink├ích. A zhoren├ę domy, chaty, byty.

 

Koniec pr├şbehu.

Hlin├şk toti┼ż te─Źie. Nemus├şte sa b├í┼ą, nikam v├ím neute─Źie, ale pod tlakom utiahnutej svorky sa splo┼í┼ąuje:

  1. Vodi─Ź sa pod tlakom svorky postupne splo┼í┼ąuje a uvo─ż┼łuje.
  2. Na svorke vznik├í prechodov├Ż odpor. A tam, kde je odpor a te─Źie elektrick├Ż pr├║d, vznik├í teplo. 
  3. Ke─Ć sa vodi─Ź uvo─żn├ş pr├şli┼í, vznik├í pri prechode pr├║du elektrick├Ż obl├║k ÔÇô svorka ÔÇ×iskr├şÔÇť, bzu─Ź├ş a e┼íte viac sa zahrieva. 
  4. Kontakt a vodi─Ź sa opa─żuj├║, pokr├Żva ich zuho─żnaten├í vrstva s vy┼í┼í├şm odporom. Prechodov├Ż odpor sa ─Ćalej zv├Ą─Ź┼íuje, kv├┤li tomu produkuje e┼íte viac tepla. 
  5. P├┤soben├şm tepla z prechodov├ęho odporu a obl├║ka sa okolie svorky roztav├ş a ─Źasto za─Źne horie┼ą. 
Zhoren├Ż dom po po┼żiari elektroin┼ítal├ície.
 
Aj takto to m├┤┼że dopadn├║┼ą, ak nebudete pravidelne do┼ąahova┼ą svorky s hlin├şkov├Żmi vodi─Źmi.
 

─Äal┼íou nev├Żhodou hlin├şkov├Żch vodi─Źov s mal├Żmi prierezmi je, ┼że s├║ krehk├ę a pri oh├Żban├ş sa ─żahko zlomia. T├Żch nev├Żhod je e┼íte viac, m├┤┼żete si ich pre─Ź├şta┼ą v odbornom ─Źl├ínku o hlin├şkov├Żch vodi─Źoch.

Hlin├şkov├ę k├íble m├┤┼żu aj zab├şja┼ą

V kombin├ícii s dvojvodi─Źov├Żmi elektroin┼ítal├íciami (typ TN-C) v star├Żch domoch a bytoch je hlin├şk e┼íte nebezpe─Źnej┼í├ş.

V t├Żchto in┼ítal├íci├ích pln├ş ├║lohu nul├íka a ochrann├ęho vodi─Źa jeden ┼żltozelen├Ż kombinovan├Ż vodi─Ź (skratka PEN). Akon├íhle sa spod svorky uvo─żni PEN vodi─Ź, m├┤┼że sa na vodiv├Żch krytoch niektor├Żch spotrebi─Źov objavi┼ą nebezpe─Źn├ę nap├Ątie.

Ak je spotrebi─Ź zapnut├Ż, pr├║d do┼ł te─Źie z f├ízov├ęho vodi─Źa, vykon├í pr├ícu (napr. to─Ź├ş motorom v pr├í─Źke) a ─Ćalej pokra─Źuje sp├Ą┼ą cez neutr├ílny vodi─Ź (tzv. nul├ík). Kryt spotrebi─Źa je spojen├Ż s ochrann├Żm vodi─Źom a ke─Ć┼że ide o dvojvodi─Źov├║ s├║stavu, nul├ík a ochrann├Ż s├║ v z├ísuvke spojen├ę a pokra─Źuj├║ ─Ćalej ako jeden PEN vodi─Ź. Pr├║d pokra─Źuje takmer bez odporu sp├Ą┼ą. 

Ak je v┼íak PEN vodi─Ź po ceste preru┼íen├Ż, pr├║d sa nem├í kade vr├íti┼ą a nap├Ątie sa z neutr├ílneho vodi─Źa cez spoj s ochrann├Żm vodi─Źom ocitne na vodivom kryte spotrebi─Źa (napr. pr├í─Źky). Akon├íhle sa ho dotknete, pr├║d prejde cez va┼íe telo do zeme. 

Ide o tzv. jednop├│lov├Ż dotyk, ktor├Ż nie je a┼ż tak├Ż nebezpe─Źn├Ż ako dvojp├│lov├Ż. Dokonca nemus├ş by┼ą na kryte ani pln├Żch 230 V, ke─Ć┼że nejak├Ż ├║bytok nap├Ątia vznikne na samotnom spotrebi─Źi. Napriek tomu je toto nap├Ątie ┼żivotu nebezpe─Źn├ę. 

Uveden├ę nev├Żhody mo┼żno znej├║ hrozivo, ale ono to bez nich ani nejde. Je to da┼ł za n├şzku cenu a jednoduchos┼ą dvojvodi─Źovej in┼ítal├ície. 

V dom├ícich elektroin┼ítal├íci├ích sa preto TN-C ani hlin├şk u┼ż d├ívno pou┼ż├şva┼ą nesmie. Resp. smie sa pou┼ż├şva┼ą takmer v┼íade, ale s prierezom 16 mm2 a v├Ą─Ź┼í├şm (a aj sa pou┼ż├şva, napr. na pr├şpojky).

Rez hlin├şkov├Żm VN k├íblom.
 
Hlin├şkov├ę k├íble sa pou┼ż├şvaj├║ u┼ż iba s vodi─Źmi s ve─żk├Żm prierezom ÔÇô napr. na pr├şpojky.

Rie┼íenie? Prerobte elektroin┼ítal├íciu alebo do┼ąahujte svorky

Predpoklad├íme, ┼że ┼żiadnu z uveden├Żch situ├íci├ş doma za┼żi┼ą nechcete. ─îo teda s t├Żm? 

Ide├ílne by bolo, ak by ste prerobili star├║ in┼ítal├íciu na nov├║ trojvodi─Źov├║ (TN-S) sp─║┼łaj├║cu aktu├ílne normy. Nie je to v┼íak zadarmo a nie je to ani naj─Źistej┼íia robota. 

Do─Źasne to teda m├┤┼żete rie┼íi┼ą tak, ┼że si pravidelne (cca ka┼żd├Ż rok) zavol├íte elektrik├íra. Ten v├ím cel├║ elektroin┼ítal├íciu skontroluje, podo┼ąahuje uvo─żnen├ę svorky, pr├şpadne vymen├ş po┼íkoden├ę svorky, vodi─Źe a ─Ćal┼íie komponenty.

Iskrenie odhal├ş obl├║kov├í ochrana (AFDD)

Odhali┼ą iskrenie v elektroin┼ítal├ícii nebolo v┼żdy jednoduch├ę. Aj na toto v┼íak u┼ż existuje rie┼íenie ÔÇô tzv. obl├║kov├í ochrana (skratka AFDD). Ide o modul├írny pr├şstroj, ktor├Ż pripom├şna pr├║dov├Ż chr├íni─Ź. V─Ćaka vstavanej elektronike dok├í┼że vyhodnoti┼ą, ktor├Ż elektrick├Ż obl├║k je prirodzen├Ż (napr. pri vyp├şnan├ş spotrebi─Źov) a ktor├Ż je prejavom poruchy in┼ítal├ície ÔÇô v tom pr├şpade dan├Ż okruh odstav├ş. 

Nev├íhajte, pokojne sa op├Żtajte ┬╗

Z├ívitov├ę poistky kontrolujte, ale neopravujte

Vo ve─żmi star├Żch elektroin┼ítal├íci├ích sa stretnete so z├ívitov├Żmi poistkami namiesto modernej┼í├şch isti─Źov. Aj tie by ste mali (necha┼ą) pravidelne skontrolova┼ą. Slabo dotiahnut├í poistka m├┤┼że ma┼ą nedostato─Źne vodiv├Ż kontakt a hroz├ş to, ─Źo pri uvo─żnen├Żch svork├ích. 

N├íhradn├ę poistky majte v┼żdy po ruke. Nepok├║┼íajte sa ich nahr├ídza┼ą in├Żmi vodiv├Żmi predmetmi, ani ich neopravujte. Ak teda nechcete pr├şs┼ą o byt ─Źi dom a ma┼ą na krku ┼żaloby od pois┼ąovn├ş a susedov. 

Dr├┤tik vo vn├║tri je toti┼ż vyroben├Ż zo ┼ípeci├ílneho materi├ílu a presne dimenzovan├Ż na ┼ípecifick├║ hodnotu pr├║du. 

Pieskov├í v├Żpl┼ł zase sl├║┼żi na bezpe─Źn├ę zahasenie dr├┤tika roztaven├ęho skratom alebo nadpr├║dom. Ak tam piesok nebude, poistka m├┤┼że pri skrate dokonca vybuchn├║┼ą a rozstreli┼ą porcel├ínov├ę ─Źrepiny po okol├ş. Ak ste boli na vojne a videli ste vybuchn├║┼ą gran├ít, zhruba viete, o ─Źom p├ş┼íeme.

Testujte pr├║dov├ę chr├íni─Źe ka┼żd├Ż mesiac

M├íte modern├║ elektroin┼ítal├íciu s pr├║dov├Żmi chr├íni─Źmi? Ka┼żd├Ż z nich by ste mali ka┼żd├Ż mesiac otestova┼ą stla─Źen├şm testovacieho tla─Źidla. 

Tla─Źidlo prepoj├ş obvody tak, ┼że simuluje skuto─Źn├║ poruchu elektroin┼ítal├ície. Ak pr├║dov├Ż chr├íni─Ź po stla─Źen├ş vypne, v┼íetko je v poriadku. Ak nie, dozrel ─Źas na v├Żmenu. 

Pre─Ź├ştajte si detaily o pr├║dov├Żch chr├íni─Źoch a ich testovan├ş.

4-p├│lov├Ż pr├║dov├Ż chr├íni─Ź.
 
Ka┼żd├Ż pr├║dov├Ż chr├íni─Ź by ste mali raz za mesiac otestova┼ą stla─Źen├şm testovacieho tla─Źidla (v tomto pr├şpade na fotke je ┼żlt├ę).  Zdroj: Wikimedia commons, autor: Raimond Spekking, licencia: CC BY-SA 4.0.

Po┼íkoden├ę z├ísuvky a vyp├şna─Źe vyme┼łte

Z├ísuvky, vyp├şna─Źe ─Źi svietidl├í si ─Źas od ─Źasu zasl├║┼żia v├Żmenu. Nielen kv├┤li zastaran├ęmu dizajnu, ale aj kv├┤li bezpe─Źnosti. 

Pri vyp├şna─Źoch sa st├íva, ┼że sa vn├║torn├Ż vyp├şnac├ş mechanizmus (stroj─Źek) jednoducho rozpadne kv├┤li ├║nave materi├ílu. Klapka vyp├şna─Źa (to, ─Źo stl├í─Źate) potom ostane vo─żn├í a stroj─Źek viac neovl├ída. No a vyp├şna─Ź prestane fungova┼ą.

Probl├ęmom star┼í├şch vyp├şna─Źov je aj ┼ąa┼ż┼í├ş chod ─Źi zasek├ívanie. Za to m├┤┼żu by┼ą zodpovedn├ę ne─Źistoty vo vn├║tri alebo porucha stroj─Źeka. 

V tom pr├şpade vyp├şna─Ź nevyp├şna svetlo dostato─Źne r├Żchlo ÔÇô m├┤┼że osta┼ą visie┼ą medzi polohami a vznikne elektrick├Ż obl├║k, ktor├Ż opa─żuje kontakty. Kv├┤li tomu skracuje ich ┼żivotnos┼ą (aj ┼żivotnos┼ą ┼żiarovky alebo in├ęho sveteln├ęho zdroja). Kv├┤li nadmern├ęmu teplu hroz├ş aj po┼żiar ÔÇô podobne ako sme spomenuli pri povolen├Żch svork├ích a hlin├şkov├Żch vodi─Źoch.

Iskri┼ą m├┤┼żu aj opotrebovan├ę zdierky z├ísuviek, ktor├ę obop├şnaj├║ kol├şky z├ístr─Źky (vidlice). Aj v ich pr├şpade hroz├ş po ─Źase ├║nava materi├ílu. T├í sa m├┤┼że prejavi┼ą aj nespo─żahliv├Żm kontaktom s vysok├Żm prechodov├Żm odporom. 

Kontakty nemusia hne─Ć iskri┼ą, ale bud├║ sa zahrieva┼ą ÔÇô spozn├íte pod─ża oteplenia z├ístr─Źky (vidlice) na k├íbli pripojen├ęho spotrebi─Źa. Mierne oteplenie je be┼żn├ę pri v├Żkonn├Żch spotrebi─Źoch (pr├í─Źka, r├Żchlovarn├í kanvica a pod.). Ak je v┼íak vidlica ve─żmi tepl├í alebo a┼ż hor├║ca, probl├ęm m├┤┼że by┼ą v nej alebo v z├ísuvke.

Aj tak├ę popraskan├ę a pol├íman├ę kryty m├┤┼żu by┼ą v├Ą─Ź┼í├ş probl├ęm, ne┼ż si prip├║┼í┼ąate. Vyp├şna─Źe, z├ísuvky ─Źi in├ę zariadenia a spotrebi─Źe s pol├íman├Żmi krytmi nesp─║┼łaj├║ parameter krytia, teda ochrany pred vniknut├şm cudz├şch predmetov ─Źi vlhkosti. 

Hroz├ş ├║raz el. pr├║dom ÔÇô tak┼że vymeni┼ą alebo opravi┼ą (nie zalepi┼ą lepiacou p├ískou).

Nev├íhajte, pokojne sa op├Żtajte ┬╗

Rev├şzia elektroin┼ítal├ície nie je povinn├í, aleÔÇŽ

Mnoh├ş majitelia domov a bytov rev├şzie elektroin┼ítal├ície nerie┼íia. Pokojne sa k nim pridajte a budete v pohodeÔÇŽ a┼ż k├Żm sa nie─Źo nestane. 

Ako majite─ż/ka domu/nehnute─żnosti toti┼ż do ur─Źitej miery zodpoved├íte za osoby ┼żij├║ce pod jeho strechou, ─Źi u┼ż je to va┼ía rodina alebo napr. n├íjomn├şci. Ak rev├şzie zanedb├íte a elektroin┼ítal├ícia sp├┤sob├ş ┼íkody na majetku alebo nebodaj zdrav├ş ─Źi ┼żivotoch (aj va┼íim susedom), m├┤┼żete ─Źeli┼ą trestnopr├ívnym a ekonomick├Żm d├┤sledkom. O tom, ┼że pois┼ąov┼ła v├ím nepreplat├ş ┼íkodu, sn├í─Ć ani nemus├şme p├şsa┼ą. 

Tak┼że predpoklad├íme, ┼że rev├şzie elektroin┼ítal├ície budete vykon├íva┼ą. Spr├ívne rozhodnutie. P├Żtate sa, ako ─Źasto?

Rev├şzie vykon├íva rev├şzny technik s opr├ívnen├şm pod─ża ┬ž24 vyhl├í┼íky 508/2009 Z. z., nie ÔÇ×oby─Źajn├ŻÔÇť elektrik├ír. 

Pri murovan├Żch a kancel├írskych budov├ích (vr├ítane rodinn├Żch ─Źi bytov├Żch domoch) ju mus├şte necha┼ą vykona┼ą ka┼żd├Żch 5 rokov. 

Pre drevostavby s├║ to ka┼żd├ę 2 roky (materi├íly so stup┼łom hor─żavosti C, D, E ─Źi F). No a pre ubytovacie zariadenia, ┼íkoly, do─Źasn├║ in┼ítal├íciu ─Źi v├Ż┼íkov├ę budovy platia osobitn├ę pravidl├í. 

N├íjdete ich spolu s ─Ćal┼í├şmi inform├íciami o rev├şzi├ích vo vyhl├í┼íke 508/2009 Z.z.  

Modern├ę elektroin┼ítal├ície s├║ (takmer) bez├║dr┼żbov├ę

K modern├Żm elektroin┼ítal├íci├ím nem├íme ─Źo doda┼ą. S├║ takmer bez├║dr┼żbov├ę.

Samozrejme, iba v pr├şpadoch, ak ich robil sk├║sen├Ż elektrik├ír ÔÇô nie nejak├Ż ┼ítamgast z kar─Źmy, ktor├Ż jeden de┼ł rob├ş v├Żkopy, druh├Ż de┼ł sa hr├í na plyn├íra a tret├ş de┼ł na elektrik├íra.

Pri t├Żch star┼í├şch in┼ítal├íci├ích s hlin├şkov├Żmi vodi─Źmi nezab├║dajte aspo┼ł raz ro─Źne na celkov├║ kontrolu, pr├şpadne dotiahnutie svoriek.

Potrebujete poradi┼ą s materi├ílom na ├║dr┼żbu elektroin┼ítal├ície? 

Nev├íhajte, pokojne sa op├Żtajte ┬╗